ქართული ხმლის წონა 500 გრამს შეადგენს. საოცარი ძალა ჰქონდა მას. დღემდე მოგვიტანა ეროვნული მეობა ქართულმა ხმალმა და ქვეყნისთვის სიყვარულით ანთებული გმირების მარჯვენამ.

თანდათან დავიწყება იპყრობს ყველაფერს. ძველი ოსტატები აღარ არიან, აღარც ხმლით სჭირდება ვინმეს ბრძოლა. მუზეუმებსა თუ ისტორიულ სახელმძღვანელოებსღა შემორჩა ქართული მადლიანი ხმალი და საოცარი ბრძოლის ამბები...

კახა ზარნაძე 500 გრამიანი ქართული ხმლის გაჭედვაზე მუშაობსო, ცოტა ხნის წინ შევიტყვეთ. კარგად გვენიშნა. კიდევ იბრძვის ვიღაც ეროვნული განძის, ცოდნის გადარჩენისთვისთქო. ახლა,როცა ქართველობის დისკრიმინაციას მავანნი აქტიურად ეწევიან, ახლა, როცა ქართველების გაუცხოება ყოველივე ქართულის მიმართ ინტერსიურად მიმდინარეობს, თითოეული ნაბიჯი ჩვენი მეობის შენარჩუნებისთვის გადადგმული, თითქმის გმირობის ტოლფასია, იქნება ეს ქართული საბრძოლო ხელოვნების, ილეთების მოძიება თუ ჭედური ხელოვნების გაცოცხლება, რაც კახა ზარნაძის სახელს უკავშირდება.

ქართული საბრძოლო ხელოვნება ათასწლეულებს ითვლის. ის, რაც დღეს ხრიდოლის სახელით არის ცნობილი, საუკუნეებიდან საუკუნეების მანძილზე თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. რაც დღემდე შემორჩა და, რაც კახა ზარნაძის, ლევან კიკალიშვილის და ზურაბ ალავიძის დიდი მონდომებისა და გულმოდგინე ჯაფის შედეგად არ დაიკარგა, მხოლოდ 7% თუ გახლავთ იმისა, რაც კი არსებობდა საქართველოში, თუმცა ყოველივე ამის შესახებ თავად კახა ზარნაძე უკეთ მოგვითხრობს.

- ის ხალხი, ვისგანაც საბრძოლო ხელოვნების ილეთები ვისწავლე, უკანასკნელი მოჰიკანები იყვნენ, ვისაც თავიანთ მამა-პაპათაგან მიღებული ჰქონდათ სერიოზული ცოდნა. ხშირ შემთხვევაში ამას სისტემურობის ხასიათი აღარ ჰქონდა. რადგან ისინი ბევრნი იყვნენ, მათი მონაყოლის და ნასწავლის ბაზაზე სისტემის შეკვრა მაინც მოხერხდა. უკვე 15 წელია ამ საქმიანობით ვარ დაკავებული.

ჩემი პირველი შეხება საბრძოლო ხელოვნებასთან 1986 წელს მოხდა. სოფელ უკანაფშავში არდადეგებზე ვიყავი წასული. იქ გავიცანი ჩემი მეგობრის, ოლეგ სოხურაშვილის ბაბუა ავთანდილ სოხურაშვილი. მან პირველმა მაზიარა ისეთ ისტორიულ ფაქტებს, რასაც მე სხვა ფილოსოფიურ მიმდინარეობებში თუ სისტემებში ვეძებდი. ამ პერიოდისათვის აღმოსავლური სისტემით ვარჯიშის ათწლიანი გამოცდილება მქონდა. ეს პიროვნება ჩემთვის ცოცხალი მემატიანე იყო.

საქართველოს ისტორიას და ეთნოგრაფიას პირველად ამ კაცის შემწეობით შევეხე სხვა კუთხით. ბრძოლის კანონებს, ადათ-წესებს, მებრძოლთა ყოფას და მათ ცნობიერებას ვსწავლობდი. მან გამიხნა ეს კარი. იგი ისეთ რამეებს მიყვებოდა, რასაც ვპოულობდი ჩინურ, აღმოსავლურ, იაპონურ, ინდურ მითოლოგიაში და იქაური სხვადასხვა ფიზიკური აღზრდის სისტემებში. საბრძოლო ხასიათის სისტემებზე მაქვს საუბარი. როცა დაინტერესება შემატყო, თავის ძმადნაფიცთან გამაგზავნა, მე პრაქტიკულად ვიცი, ჩემზე უკეთ კი მან იცისო. აქედან მოყოლებული დავდივარ და ვკრიბავ ასეთ ილეთებს. ჩემი მასწავლებლები იყვნენ: გიგი წიკლაური, მიხა არაბული, რეზო გულბანი, რამოდენიმე ათეული ადამიანი. ხრიდოლზე ინფორმაცია მალხაზ გველუკაშვილის ბაბუისგან, გიორგი გველუკაშვილისგან მაქვს. ბატონ გიორგის მუშტით დათვი ჰყავდა მოკლული. მარჯვენა ხელის მაჯაზე ატარებდა გველის ტყავს, ძალიან მისტიკური პიროვნება იყო. ქართლოს ლიპარტელიანმა დათვი ხელით დააღრჩო, ხოლო რეზო გულბანმა სტუმრობისას ძმაკაცი გამაცნო, რომელმაც ორჯერ დააგდო დათვი ბეჭებზე. როგორ ეჭიდავე დათვს-მეთქი - გავოცდი. მაგას რა უნდოდა, ილეთები არ იცოდაო. იქვე მაჩვენა ის ფანდები. მეტი წილი ილეთები მათგან ვისწავლე.

სიახლეს ხრიდოლის შესახებ დაცინვით შეხვდნენ

- პირველად 1989 წელს გავაკეთე მოხსენება, რომ ასეთი რამ არსებობს საქართველოში. ჩამოყალიბდა ქართული და აღმოსავლური ორთაბრძოლის ასოციაცია. დამფუძნებულია სხდომას 145 დელეგატი ესწრებოდა. ყველა კარატისტი, კუმფუისტი და ა. შ. იყო. როცა ვთქვი, ასეთი რამ არსებობს საქართველოში-მეთქი, სიცილი დამაყარეს. ერთადერთი პიროვნება, ვინც სერიოზულად დაინტერესდა ამით, ბატონი დავით თევზაძე იყო. დღესაც არ დაუკარგავს ინტერესი და სერიოზული კონტაქტები გვაქვს. სხდომაზე რომ დამცინეს, სამი პიროვნება ჰაერში დავრჩით გამოკიდებული. გული მეტკინა, სულ ეგ არის თქვენი ქართველობა-მეთქი? წამოვედი და მარტომ გავაგრძელე მუშაობა ამ საქმეზე. მივხვდი, თუ დოკუმენტი არ მექნებოდა, ზეპირად ვერავის ვერაფერს გავაგებინებდი. ამ დროიდან მოყოლებული ყოველ სიტყვას, ყოველ ნაბიჯს ვაფიქსირებ ვიდეოკამერით, ფოტოაპარატით, ჩანაწერებით.